ORDINA BLOGT

Ondernemen met projecten in veranderende tijden

  • 9 november 2016

“Verandering van spijs doet eten” zegt men weleens, maar waarom zien zoveel mensen hier dan tegenop? Laat je inspireren door te kijken met de blik van ervaren ondernemers. 

Vorige week schreef ik het artikel ‘Ontwerp de toekomst’. In dat artikel ga ik verder in op de methode Design Thinking, een methodiek die Problem Solving op empathische wijze stimuleert. Design Thinking is een praktische manier om écht samen met de klant, gebruiker of welke belanghebbende dan ook te komen tot gewenste oplossingen. 

In dit blog ga ik het hebben over een zienswijze hoe dit agile te ontwikkelen en vorm te geven binnen organisaties. Deze zienswijze genaamd Effectuation stimuleert intern ondernemerschap en daarmee innovatie binnen grote ondernemingen. Businessstrateeg en docent Thomas Blekman schreef hier eerder een stevig boek over met de titel ‘Corporate Effectuation’. 

Effectuation bestaat uit een vijftal principes. Alle principes zijn gebaseerd op gefundeerd onderzoek gedaan door professor Saras Sarasvathy en te lezen in het Engelse artikel ‘Wat maakt ondernemers ondernemend?’. Het onderzoek is gericht op de vraag hoe ervaren ondernemers omgaan met onvoorspelbare gebeurtenissen en veranderende tijden en hoe zij hier vervolgens op handelen. 

De 5 principes van Effectuation: 

1. Het Bird in hand principe 

Veel ondernemende mensen speuren naar kansen, bedenken concepten en zoeken naar middelen om tot innovatieve oplossingen te komen. Helaas is te zien dat het merendeel hierin faalt. Redenen hiervoor zijn bijvoorbeeld afgeschoven op gebrek aan tijd, middelen, belangstelling, imago, netwerk, et cetera. Effectuation draait dat proces om. Geslaagde ervaren ondernemers kijken naar wat ze nu beschikbaar hebben en zoeken manieren om hier meer of wat anders mee te maken. Begin dus met een analyse van je beschikbare middelen. Welke fysieke middelen heb je? Welke softskills zijn aanwezig en hoe kan je jouw netwerk inzetten? Door deze beschikbare middelen als vertrekpunt te nemen, zijn ondernemende mensen beter in staat zelf kansen te creëren. Weet wat er ter beschikking is, weet waar de kansen liggen. 

2. Het Affordable loss principe 

In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht zijn succesvolle ondernemers helemaal geen risicovolle waaghalzen. Ze zoeken juist de balans tussen risico en riskant. Ze berekenen niet wat een kans of idee zou kunnen opleveren, maar kijken naar het minst gunstige scenario, oftewel; ‘welk verlies wil en kan ik lijden als dit mis gaat?’. Door juist het minst gunstige resultaat te kiezen als uitgangspunt, wordt voorkomen dat veel nieuwe voorstellen voor eeuwig op de plank blijven liggen. 

3. Het Lemonade principe 

Misschien wel het meest controversiële van Effectuation is de tegenhanger van het zogeheten ‘causaal denken’, de gedachte dat de toekomst te voorspellen is door onderzoek, analyses en plannen op te stellen. Afwijkingen op het geplande worden dan gezien als onzekerheid en potentiele bedreiging. Effectuation maakt juist gebruik van deze gebeurtenissen waardoor inzicht wordt gegenereerd. Deze inzichten worden omarmd als nieuwe kansen, nieuwe deuren die open kunnen gaan, of wellicht wel deuren die vroegtijdig sluiten. 

Heb jij jezelf niet eens afgevraagd ‘had ik dit maar eerder geweten?’. Wellicht dat dit het punt was nadat je veel tijd in iets had gestoken, wat achteraf eenvoudig te herleiden was door het uit te proberen. Of herken je het probleem dat de verwachte uitkomst niet de uitkomst was zoals vooraf onderzocht? De aanleiding van deze uitspraken heeft waarschijnlijk de oorsprong: informatie. Deze informatie had je vooraf kunnen inzetten door te denken aan serendipiteit en exaptatie. Serendipiteit gaat uit van bruikbare vondsten waar je vooraf niet naar opzoek was. Denk aan de verhalen van de Post-It en de lucifer, hierbij wat voorbeelden. Exaptatie daar in tegen komt uit de evolutiebiologie en is de tegenhanger van adaptatie. Waar adaptatie zich aanpast bij de verandering, geeft exaptatie een bestaande functie een ander doeleind. 

Serendipiteit ≡ Ongezochte ontdekking 

Exaptatie ≡ Inventief hergebruik 

4. Het Crazy quilt principe 

Bij Crazy quilting gaat het over co-creatie, een hippe term die vaak wordt gebruikt en vervangen door samenwerking. Co-creatie gaat uit van wederzijds vertrouwen en vraagt niet alleen betrokkenheid, maar toewijding van alle partners. Het arena is gevuld met spelers, geen toeschouwers. Stel hierbij in het begin niet alle vereisten vast, maar laat het gesprek open en ontdek gaandeweg wat het pad tot succes brengt. Sta open voor elkaars ideeën en mening. 

“We hebben spelers nodig, geen toeschouwers” 

5. Het Pilot in the plane principe 

Dit principe gaat over de inrichting van de organisatie waar Effectuation ingebed is. Het belangrijkste onderdeel hierbij is de bewegingsvrijheid van ondernemende mensen binnen een organisatie. Timmer hun takenpakket niet helemaal dicht qua uren en procedures, maar laat ruimte voor deze mensen om de trend en toekomst mede vorm te geven. Net zoals het besturen van een organisatie tijd kost van directeuren en managers, kost toekomst en trends sturen tijd van ondernemende mensen. Zo worden deze mensen in staat gesteld om snel te handelen op verandering. 

“Ga maar eens bij jezelf na hoe gemotiveerd je bent om te innoveren als je voor elke gespendeerde minuut een andere urencode nodig hebt.” 

Tot slot 

Effectuation is ontwikkeld om gewapend te zijn tegen veranderende tijden. Door de vijf principes ervan toe te passen zijn bedrijven veel beter in staat om bij nieuwe projecten in control te blijven bij onvoorspelbare gebeurtenissen. Effectuation maakt jouw organisatie als ware flexibel in het omgaan met veranderingen, waardoor het externe invloeden beter eigen maakt. “Niet de toekomst voorspellen, zodat hij beheerst kan worden, maar juist de toekomst mede vormgeven, zodat controle erover helemaal niet nodig is.” 

Over alle sectoren heen wordt geschreeuwd door mensen die vrijheid nodig hebben om te ondernemen. Toch zijn de meeste organisaties hiertoe niet in staat door te strikte functieprofielen of procedures. De ondernemende mensen binnen die organisatie moeten ruimte creëren en opboksen tegen formaliteiten en bureaucratie. Dit kost tijd en energie. Die ze beter in kansen en nieuwe mogelijkheden kunnen stoppen. 

“Niet de toekomst voorspellen, maar mede vormgeven.” 

Tipje van de sluier 

In mijn volgende blog ga ik weer in op Design Thinking. Nu ga ik dieper in op het onderdeel Empathize met gebruik van de mindset Human-Centered Design. Vaak wordt Design Thinking in één adem uitgesproken met het gedachtegoed Human-Centered Design. Dit is niet geheel onterecht, maar het doet Human-Centered Design te kort. Sterker nog, zonder echt empathische eigenschappen en een Human-Centered Design mindset floreren Design Thinking en Effectuation niet. Meer hierover in mijn volgende blog.